Open source spinoff
Afgelopen week een prikkelend artikel gelezen in de nrc next: “Gratis schoolboeken? Open source, dat is de toekomst.” In het stuk gaat men in op het plan van de overheid om volgend jaar de schoolboeken van leerlingen in het middelbare onderwijs volledig te vergoeden. Op ‘t eerste gezicht een goed plan, maar nader beschouwt een loos en visieloos gebaar. In plaats van een grote subsidieverstrekking aan uitgevers wordt voorgesteld om het vormgeven van lesmateriaal te doen volgens het open source model. Leraren en leerlingen kunnen in een dergelijk model helpen volwaardig en professioneel lesmateriaal vorm te geven door delen te schrijven en feedback te geven.
Als nietsvermoedende burger zou je natuurlijk kunnen denken dat dit een vorm van naief idealisme is. Gelukkig bewijzen bestaande open onderwijs structuren, de open source en vrije software initiatieven en wikipedia-achtige informatiebronnen, dat een dergelijke kritiek geen enkele raakvlak met de realiteit heeft. Het gebeurt immers al. Een andere reactie die te bespeuren is, met name ten aanzien van Wikipedia, is die vanuit gevestigde media. Zij beklagen zich over de kwaliteit, focussen op pogingen van het koningshuis hun imago wat bij te poetsen, maar gaan daarmee voorbij op het politieke aspect van open source en vrije software. Deze projecten waren in belangrijke mate een reactie op de manier waarop software-giganten door het achterhouden van informatie, winst wilden maken. Tot op zekere hoogte hadden deze giganten daar het ‘recht’ toe, maar dat wil nog niet zeggen dat dit in het algemene, collectieve belang lag. De multinationals waren bezig door uitsluiting een markt te creeren, een manier van werken die hen mogelijk werd gemaakt door het stelsel van auteursrechten.
Het ironische van de vrije software beweging is nu juist geweest dat door een vorm van auteursrecht-hacking de gehele situatie werd omgedraaid. Door het opstellen van licentie’s waarin stond opgenomen dat juist iedereen toegang mocht hebben, en in veel gevallen ook zou moeten houden, werd het auteursrecht omgevormd van middel tot uitsluiting en werd iedereen van toegang voorzien. En hoewel er kritiek bestaat ten opzichte van de innovativiteit van open source is, het auteursrecht wordt immers beschouwt als safeguard voor diepteinvesteringen, kan niet worden ontkend dat er een enorme beweging van open source en vrije softwareprojecten is.
En het is helemaal tof te zien hoe deze projecten spinoff krijgen op hele andere gebieden. Zoals onderwijs. Want de spinoff van opensource, de bijeffecten van de manier van organiseren blijven niet beperkt tot het subsidieren van een beperkte groep, zoals uitgevers, of in een extremer geval monopolisten. Open source vormt een breuk met de liberale praktijk waarbij het overheidsapparaat altijd werd gebruikt voor het beperkte belang van een kleine groep. Denk aan de VOC-mentaliteit. Door gemeenschapsgeld te investeren in een product dat onderdeel blijft van het publieke domein wordt spinoff gecreerd die gezond is voor het publieke domein. En daarom verdient open source volgens mij onze steun.
Binnenkort op onregelmatige basis meer posts… (dit was poging 1)
Check:
